DESALTER

Bu konuya girmeden önce bir anımdan söz edeceğim. Üniversite birinci sınıfta Fizik laboratuvarında bir deney yaptırdılar. Uzun silindirik bir ölçü kabı içine gliserin doldurulmuş. Elimize bir kronometre ile farklı çaplarda cam boncuk verdiler. Bunları birer birer içine atıp düşme hızını ölçtük. Amaç, düşme hızının boncuğun çapı ve yoğunluk farkı  ile doğru orantılı, Vikozite ile ters orantılı olduğunu yani STOKS Formülünü doğrulamaktı. Formülde, düşen cismin şekline bağlı bir de C sabiti var. Formül şöyle:

Konu petrol su ayırımı olunca Formül şu şekli alıyor:

O zaman, bu çalışmaya ne gerek var diye düşünmüştüm. Rafineride çalışmaya ve bu konuda bilgi birikimi mi arttırdıkça çok yanıldığımı anladım. Desalter, Evaporatörler, seperatörler ve birçok ekipman hesapları bu formüle dayanıyor. Batman da, Kraking ünitesindeki katalistin hava ile yukarı taşınması (Katı madde Taneciklerinin sıvı gibi davranması veya akar hale getirilmesi, (Fluidation) hesapları da bu formüle göre yapılır.

Petrolde bulunan su küçük damlacıklar halindedir. yüzey gerilim nedeni ile damlacıklar, hemen hemen küre şeklindedir. Petrol, tanklarda bekletilince damlacıklar aşağı doğru düşer ve suyun büyük bir kısmı ayrılır. içindeki tuz da ayrılmış olur. Stoks formülüne göre, petrolün viskozitesi ne kadar yüksek ise ve damlacıkların çapı ne kadar küçükse, damlacıklar o kadar yavaş düşer. Hatta bezen hiç düşmez  ve su petrolde kalır.

Sudaki tuz korozyona ve tıkanıklığa neden olacağından, bu Tuzlu su ayrılmalıdır. Bunun için Desalter den geçirilir. Stoks formülüne göre, düşme hızını arttırmak için, Viskozıtenin düşürülmesi ve su damlalarının çapının büyütülmesi gerekir.

Viskozitenin düşürülmesi için, petrol ısıtılır. Isıtılınca petrol buharlaşmaya başlayacağından bu iş, basınç altında yapılır.

Damlacıkların çapının büyütülmesi için iki yöntem kullanılır.

     1- Aditif yani katkı maddesi ilavesi.

     2- Yüksek gerilimli alternatif elektrik akımı.

Katkı maddeleri, suyun yüzey gerilimini düşürür ve damlaları birleşmesine yardım eder.

Diğer metot da, petrol yüksek gerilimli iki elektrot arasından geçirilir. alternatif akımın yönü değiştikçe (Saniyede 50 defa) Damlacıklar kinetik hareket kazanır. Birbiri ile çarpışarak birleşir.

Birleşerek çapı büyümüş su damlacıkları, viskozitesi düşmüş petrol içinde

Aşağı doğru daha hızlı düşer ve su ayrılır. Su, yüzde ikiye kadar düşer. Bu işleme su ayırma (Dehydration) deniyor. Bu işlem bezen yeterli olabilir. Sudaki tuz fazla ise, hala gereğinden fazla tuz kalmıştır. O zaman ikinci bir işlem yapılır.

Desalter in birinci işleminden geçmiş petrole, Yüzde 25 su ilave edilir. Aynı ayırma işlemi tekrarlanır. Tuz miktarı istenilen düzeye düşürülür.

İlk kademede yapılan işleme, Su ayırma (DEHYDRATION), ikin yapılan işleme, yani su ilave ettikten sonra tekrar suyun ayrılmasına, tuz ayırma (DESALTING) denir.

Su ayırma işi, genellikle petrol üretim sahalarında yapılır. İnce petrollerde Sadece tankta bekletmek yeterli olur. Bazen ısıtmak gerekir. Rafinerilere veya boru hatlarına verilebilmesi için, suyun yüzde ikiye kadar düşürülmesi genelde yeterli olur.

Türkiye de, sadece Batı Raman sahasında durum farklıdır.

Batı Raman petrolü, Hemen hemen Türkiye de üretilen en ağır petroldür.

Yoğunluğu suya çok yakındır.

Stoks formülünde (dsu-dpetrol)  Teriminde Su ve petrolün yoğunlukları eşit olsa,

değer sıfır olur ve düşme hızı da sıfır olurdu. Batı Raman petrolünde bu

değer sıfıra çok yakındır. Ayrıca viskozite de çok yüksek olduğundan  su 

ayırma işi çok zordur. Rezevin de çok az bir Bolümü üretilebilirdi. Bu

nedenle, daha fazla üretim yapmak için, Rezervuvara kabon dioksit (CO 2)

enjekte ediliyor ve Tuz ayırıcı ilave edildi. Daha önce söylediğim gibi,

Batman daki petrolcüler buna DSALTER diyorlarsa da bu ekipmana SU AYIRICI

(DEHYRATOR demek lazım. Batı Raman sahasında üretilen petrolde Gaz ve karbon dioksit ayırmak gerekiyor. Türkiye nin en büyük sahalarından biri olduğundan, bu yatırımları yapmaya değer görüldü.